TOMASZ GABIŚ RAPORT O „SZEKSPIRZE”

Fragment większej całości przygotowywanej do publikacji

SPIS TREŚCI

OD AUTORA

I SPÓR O AUTORSTWO DZIEŁ WILLIAMA SZEKSPIRA

II KRÓTKA HISTORIA REWIZJONIZMU SZEKSPIROWSKIEGO

III KIM BYŁ WILLIAM SZEKSPIR (SZAKSPER) ZE STRATFORDU

IV AUTOPORTRET SZEKSPIRA ZAWARTY W JEGO DZIEŁACH

V ZAGADKA SONETÓW

VI WRONA ROBERTA GREENA, CZYLI SIŁA PRZED-SĄDU

VII GRÓB I POMNIK W STRATFORDZIE JAKO DOWODY?

VIII PIERWSZE WYDANIE DRAMATÓW WSZYSTKICH SZEKSPIRA (1623) – ELEMENTY LITERACKIEJ MISTYFIKACJI

IX BYŁO PRETENDENTÓW WIELU

X NAJPOWAŻNIEJSZY KANDYDAT – EDWARD DE VERE, HRABIA OXFORDU

XI BURZA NA BERMUDACH

XII SPISEK POLITYCZNY CZY SPISEK MILCZENIA?

XIII NAUKOWE, KULTURALNE, IDEOLOGICZNE I POLITYCZNE SKUTKI REWIZJONIZMU SZEKSPIROWSKIEGO

BIBLIOGRAFIA

OD AUTORA

Celem niniejszego raportu jest przedstawienie kontrowersji narosłych wokół autorstwa dzieł znanych na całym świecie jako dzieła Williama Szekspira. Impulsem do jego napisania było przekonanie, że kwestia autorstwa wykracza, i to dość daleko, poza wymiar czysto historyczno-literacki, sięgając w sferę szeroko pojmowanej kultury, ideologii i polityki. Ponieważ nie jestem anglistą (ukończyłem filologię polską i germańską), nie roszczę sobie jakichkolwiek pretensji do oryginalności, nie mam ambicji stawiania samodzielnych tez lub hipotez. Opieram się na rozległej literaturze przedmiotu, rozwijając jedynie tu i tam pewne myśli, pozwalając sobie tu i ówdzie na drobne komentarze i snując prognozy na temat skutków ewentualnego zdobycia większych wpływów przez rewizjonistów szekspirowskich, czyli ludzi, którzy kwestionują tradycyjną atrybucję autorstwa. Wszystkie szekspirologiczne i historyczne (elżbietańskie) wątki zaczerpnąłem zarówno z literatury rewizjonistycznej, jak i prac tych szekspirologów, którzy uznają bez zastrzeżeń przyjętą powszechnie atrybucję autorstwa.

Zdaję sobie sprawę, że rzeczą najwłaściwszą byłoby zaznaczanie za każdym razem cytatów i umieszczanie przypisów oraz odnośników, ponieważ jednak nie piszę pracy naukowej, lecz publicystyczną i popularyzatorską, zaś masa materiału uczyniłaby ją – gdyby chcieć za każdym razem odsyłać do konkretnego autora i miejsca w jego tekście – mało czytelną, to praktycznie z tego zrezygnowałem, odsyłając czytelników do bibliografii, która zawiera pozycje wykorzystane przeze mnie w raporcie oraz do bogatych zasobów archiwalnych rewizjonizmu umieszczonych w Sieci.

Przy pisaniu raportu szczególnie pomocne były mi trzy rewizjonistyczne książki: Shakespeare Identified Thomasa Looney`a, The Mysterious William Shakespeare: The Myth and the Reality Charltona Ogburna oraz Shakespeare`s Unorthodox Biography Diany Price. W drugiej kolejności wymienić chciałbym następujące pozycje : Joseph Sobran Alias Shakespeare, Walter Klier Der Fall Shakespeare, Peter Dawkins Shakespeare Enigma, W. Ron Hess The Dark Side of Shakespeare, Ilija Giliłow Igra ob Uilliamie Szekspirje, Barry R. Clarke The Shakespeare Puzzle, Peter Moore The Lame Storyteller, Poor and Despised – Studies in Shakespeare, Robert Detobel Wie aus William Shaxper William Shakespeare wurde. Ponadto w raporcie wykorzystane zostały tezy i hipotezy zawarte w artykułach, esejach, polemikach, komentarzach i recenzjach następujących (oprócz wymienionych wyżej) autorów: Gwynneth Bowen, Charles Wisner Barrell, Lynne Kositsky, Noemi Magri, Robert Brazil, Mark Anderson, Mather Walker, Ken Kaplan, Alex McNeil, Daniel L.Wright, William Boyle, Thomas Bethell, Paul A.Nelson, Mark Alexander, Roger Stritmatter, Edward D. Johnson, Nino Erné, L. James Hammond, Charles Boyle, Warren Hope, Uwe Laugwitz, Nina Green, Richard Waugaman, Ramon L.Jiménez, Eric Miller, Christopher Paul, Helen Heightsman Gordon, John Baker, David Roper, Peter Farey, Ramon Jiménez, Andrew Werth, Richard F.Whalen, Barboura Flues, Paul Altrocchi, Edwin Durning-Lawrence, N.B.Cockburn, Hank Whittemore, Mark Alexander, Eddi Jolly, Philip Johnson, Carl Nordling, Katharine Ligon, Matthew Cossolotto, Heward Wilkinson, John Shahan, Alan Tarica, Michael Delahoyde, Timothy Burns Watson, William Plumer Fowler, William Ray, Patrick O’Brien, Christopher Dams, Richard Malim, John M. Rollett, Kevin Gilvary, Charles Beauclerk, Winfried L. Frazer, Stephanie Hopkins Hughes.

W raporcie zaprezentowane zostały przede wszystkim argumenty rewizjonistów, ponieważ argumenty strony przeciwnej znaleźć można bez żadnych problemów – książki zwolenników tradycyjnej atrybucji autorstwa dzieł Szekspira są szeroko dostępne w każdej bibliotece. Godna polecenia jest zwłaszcza biografia Shakespeare. Stwarzanie świata (Warszawa 2007) Stephena Greenblatta, która miała być po części odpowiedzią na argumenty rewizjonistów. Przyda się również William Szekspir – biografia ilustrowana Anthony Holdena (Warszawa 2008) oraz popularne „opowieści biograficzne”: Stanisława Helsztyńskiego Człowiek ze Stratfordu (Warszawa 1963) oraz George`a Bidwella Łabędź z Avonu (Warszawa 1966) zawierające najbardziej zestandaryzowane i stereotypowe wersje biografii człowieka, o którym sądzi się powszechnie, iż napisał Hamleta i Sonety.

Mam nadzieję, że raport spełni swój cel, to znaczy zainteresuje rewizjonizmem szekspirowskim polskiego czytelnika. Byłbym szczęśliwy, gdyby to zainteresowanie zaowocowało przełożeniem na język polski i wydaniem głównych prac rewizjonistycznych.

Tomasz Gabiś

Wrocław, listopad 2011.

SPÓR O AUTORSTWO DZIEŁ WILLIAMA SZEKSPIRA

Od ponad 150 lat toczy się, głównie w świecie anglosaskim, zacięta, “krwawa” wojna pomiędzy dwoma obozami historycznoliterackimi, której celem jest zdobycie dla siebie największej ikony anglosaskiej kultury, postaci kultowej i to kultowej w dosłownym tego słowa znaczeniu, bo otoczonej quasi-religijnym kultem. Tym genialnym Wieszczem jest William Shakespeare lub Shake-speare, dalej nazywany Szekspirem, autor Hamleta, Romea i Julii oraz innych utworów cieszących się od 200 lat niezmiennym zainteresowaniem ludzi wszystkich ras i narodów – pisząc niżej „Szekspir” mamy na myśli autora tych wszystkich utworów. Jeden ze wspomnianych obozów to uniwersytecka szekspirologia, utrzymująca, że autorem tym jest urodzony w Stratfordzie nad rzeką Avon w 1564 roku i zmarły tamże w roku 1616, kupiec, aktor, przedsiębiorca William Shakspere, dalej nazywany Szaksperem. Naprzeciwko tego obozu, zwykle nazywanego strafordzkim, obozu potężnego, bo dysponującego bronią wszelkiego rodzaju jak szkoły, instytuty, uniwersytety, czasopisma naukowe, fundacje, wydawnictwa, media, kolekcje, muzea, biblioteki, stypendia, granty etc., czyli całą ogromną infrastrukturą kulturalno-naukową, stoi obóz rewizjonistyczny, mały, ale bardzo bojowy, złożony z najróżniejszych ludzi – od outsiderów, ekscentryków, najrozmaitszego autoramentu pasjonatów i badaczy-amatorów, wiecznych kontestatorów kulturalnego establishmentu po ludzi z tytułami uniwersyteckimi i aktorów-odtwórców ról szekspirowskich. Są oni przekonani, że “William Shake-speare” to literacki pseudonim, i pragną ustalić tożsamość kryjącego się za nim autora. Rewizjoniści zgadzają się z popularną w obozie stratfordzkim formułą, że to „Szekspir napisał dzieła Szekspira”, za otwartą natomiast uważają kwestię, KTO jest „Szekspirem”. Nie wykluczają, że Will Szaksper ze Strafordu mógł mieć pewne związki z teatrem, a nawet otrzeć się o krąg, w którym działał prawdziwy autor, ale nie miał nic wspólnego z powstaniem Makbeta.

Pełna wersja artykułu (PDF): Raport o Szekspirze